Streep door het landschap,
het verhaal van hét kanaal

13 maart t/m 12 september 2010

het graven van het kanaal


Dit is de pakkende titel van de tentoonstelling over het ontstaan en ontwikkeling van het Merwedekanaal dat na aanpassingen omgedoopt werd tot Amsterdam-Rijnkanaal; over het ontstaan ervan, de onteigening, de diverse aanpassingen in de loop der tijd, over de mensen die het gegraven hebben en over het landschap dat doorsneden werd.

In de tweede helft van de 19e eeuw werd duidelijk dat de vaarroute van Amsterdam naar het Rijngebied geschikt gemaakt moest worden voor grotere, snellere en dieper liggende schepen. De rivier de Vecht was daarvoor niet langer geschikt, zelfs niet in een aangepaste vorm. De oplossing was een kanaal dat, als een streep door het landschap, rechtstreeks Amsterdam, via Utrecht, met de rivier de Lek moest verbinden.

Het kanaal is in fases gegraven; de opening van het Merwedekanaal, zoals het toen heette, vond plaats in 1892 door koningin Wilhelmina. In 1952 en in 1981 werd het deel van het kanaal tussen Amsterdam en Utrecht, dat na een aantal aanpassingen omgedoopt werd tot Amsterdam-Rijnkanaal, voor de 2e en 3e keer geopend door respectievelijk koningin Juliana en koningin Beatrix.

In de tentoonstelling trekken enkele fraaie scheepsmodellen de aandacht. Van het Maritiem Museum Rotterdam zijn onder meer modellen verkregen van een stoomsleepboot en van een motorvrachtboot voor de binnenvaart uit 1910. Door de grote variëteit aan illustratief en informatief materiaal geeft de tentoonstelling “Streep door het landschap, het verhaal van hét kanaal” een goed beeld van de geschiedenis van het drukste binnenvaartkanaal van Europa. De bezoeker krijgt ook een indruk van de diverse werkzaamheden die verricht moesten worden om het kanaal aan te kunnen leggen, zoals het feitelijke graven van het eerste kanaal. Dat gebeurde nog met de hand, zwaar en moeizaam werk door polderwerkers, die onderdak kregen bij particulieren in de aangrenzende dorpen.

Ook is goed te zien dat door de aanpassingen (o.a. verbreding) de diverse bruggen in de loop der tijd aangepast of vernieuwd moesten worden.

Aanpassing aan nieuwe tijden bleken nodig en zullen dat waarschijnlijk ook in de toekomst zo zijn.

 

Bijzonder op de tentoonstelling is de tekening die laat zien dat er ooit plannen waren om de Vecht te kanaliseren door de rivier te verbreden en de bochten eruit te halen. Zelfs de slotgracht van onder andere kasteel Gunterstein te Breukelen was daarbij niet heilig; de verbrede Vecht zou van de gracht een grote verbinding met de Vecht maken waarmee het karakter van deze slotgracht definitief verloren zou zijn gegaan.
Dat is nooit gerealiseerd en wanneer je je dat realiseert ben je dankbaar dat het kanaal gegraven is. Daardoor heeft de Vecht zijn unieke schoonheid kunnen behouden en is een buitengewoon cultuurlandschap bewaard gebleven.